نئچه ایل دیر کی "ارف" آدی بیزیم اؤلکه میزده دیل لر ازبری اولموشدور بیر حالدا کی هر کس اؤز یئرینده اوندان الده ائله دییی آنلامی ، آنلاتماغا جان آتیر. اؤرنک اولاراق بعضی لری اونو بیر ساز آدی بیلیب و او سازین  آدی اصلینده "بلز" اولماغی دوشونورلر ، بعضی لری ایسه اوشاقلار موسیقی ائییتیمینه "ارف" دئمیش لر. هر حال دا بودا یانلیش دیر.

"کارل ارف[1]" آلمانلی بسته کار و موسیقی رهبری 1982- 1895 ایللرینده یاشامیش دیر. او اوشاقلار موسیقی ائییتیم سیستمینده یئنی یوللار یارادیجی سی دا اولموشدور. دئمک بیزیم اؤلکه ده اثرلرینه گؤره دئییل ، ائییتیم سیستمینه گؤره تانینمیش دیر. کارل اوف اؤز ائییتیم سیستمینده اویونجاقلاردان و ایلنجه لی فعالیت لردن ایستیفاده ائدرک اوشاقلاری موسیقی آنلاملاری ایله تانیش ائتمه یه جان آتیر و اونلاردا اولان گیزلی موسیقی ایستعدادلاری آیدینلاشدیرماغا چالیشیر. آما هر شی دن و هر کس دن آرتیق او موسیقی واسیطه سی ایله اوشاقلارا ایلنجه لی و شن آنلاری یاراتماقلا اونلارین بئینینده سئوگی و موسیقی ایله دولو قالارگی بیر تابلو ترسیم ائتمه یه چالیشیر.

"ارف"ـون سیستمینده اوشاقلارین ان ایستعدادلی سی و ایستعداد سیزی بیر یئرده، ساده تئکنیکالارلا موسیقی آلت لرینی سسلندیریب و اوندان چوخلو ذؤوق آلیرلار. بو ندنله او چئشیدلی سایزلاردا کیچیک دن بؤیوگه ، سازلار قاییرمیش کی بو سازلارین چوخو ضربی سازلارا اوخشادیقلارینا گؤره اوشاقلارین فیزیکی ایمکانلارینا اویغون اولوب و اوشاقلار راحاتجاسینا ، چئشیدلی یاشلاردا اونلاری سسلندیریب و طبع لرینی سینایا بیلرمیش لر. البته بو سازلارین کؤک لری نین ثابیت اولماغی ، اولیه و مقدماتی تمرینلرده اوشاقلارا یاردیمجی اولورموش.

بو سازلارین سس محدوده لری چئشیدلی و گروهی چالمالاردا اونلارین ترکیب لری قولاغا یاتیم اولماغی اوشاقلارا موسیقی فعالیت لرینی داوام ائتدیرمه یه ماراقلی بیر فضا یارادیرمیش.

"ارف"ـون سازلاری ایکی بؤلومه بؤلونور: ملودیک سازلار و ریتمیک سازلار

عصریمیزده "ارف"ـون ائییتیم طرزلریندن و ائله جه ده اونون سازلاریندان چوخلو اؤلکه لرده اوشاقلارا موسیقی اؤیرتمکده ایستیفاده اولونور. هابئله اونون سیستمیندن معلول اینسانلارین خسته لی یین ساغالتماقدا دا ایستیفاده اولونور. بونا گؤره کی اونلار (خسته لر) کیچیک و ساده بیر فیزیکی حرکت واسیطه سی ایله سازلاری سسلندیریب و حتی بیر آز مدت دن سونرا ساده هاوالاری دا چالماغا ناییل اولورلار و بئله لیکله قیسا موددتلی و یاخود اوزون موددتلی ساغلاملیق هدفلرینی ده الده ائلییرلر.

"ارف" ـدان باشقا؛ دال کروز، بلابارتوک، زولتان، کودای و سوزوکی کیمی اینسانلاریدا اوشاقلار موسیقی ائییتیمینده ، نظر و طرز صاحیب لری آدلاندیرماق اولار. بو آرادا  مجاریستانلی کودای(کودالی)ـدان بحث ائتمک یئرسیز دئییل .

او 1961- 1882 ایللرینده یاشاییب و "پسالموس"، "هونگاریکوس"، "میسابرویس"، "هاری یانوش اپراسی" ، "گالانتا رقص لری" و "مارولیک رقص لری" کیمی اثرلر یاراتمیش دیر. "کودای"ـین اوشاقلارا موسیقی ائییتیم سیستمینده "ارف"ـون طرزی ایله موقایسه ده بیر آز فرقلی اولدوغونا باخمیاراق ، چوخ دوشوندوروجو نوکته لر اولموش دور. "کودای"ـا گؤره مجاریستان دا هر کس موسیقی ده ایستعدادا مالیک اولماقدان علاوه موسیقی نی یازیب اوخوماقدا دا ، اؤلکه نین رسمی دیلی کیمی ایستعداد صاحیبی اولمالی دیر.

بو ایناملا او اوشاقلارا موسیقی اؤیرتمک صینیفلری کئچیریب و نهایت دیققت له مجاریستانین خالق ماهنی لاری واسیطه سی ایله اوشاقلارا موسیقی درسی نی اؤیرتمه یه باشلامیش دیر. "کودای" سیستمینده اؤزل سیمبل لاردان، اؤزل اویونلاردان، ال چالمالاردان، موسیقی نت لاری نی اوخوماق دان، ریتمیک نت یازماق دان و اؤزللیکله ماهنی اوخوماق دان چوخ فایدالانمیش دیر.

ایران دا ایسه توصیه اولونموش سبک لر دن و چرچیوه لر دن ، اوشاقلارا موسیقی اؤیرتمه یه ایستیفاده اولونسا دا آنجاق باشقا ماهنی لار لا یاناشی ایران خالق ماهنی لاریندان دا فایدالانیلیر بیر حال دا کی ایران بسته کارلاری ، ایرانین کولتور و موسیقی سینه اویغون ماهنی لار دا یاراتمیشلار.

باخمیاراق کی اوشاقلارا موسیقی اؤیرتمکده بین المللی طرزلردن و سیمگه لردن ایستیفاده ائلییریک آنجاق ماهنی لار و داستان لار ایران کولتور و موسیقی سیندن قایناقلانیر.

موسیقی چی لرین چوخو ایران دا اولان ائییتیم سیستمی نی "ارف" ـون سیستمی بیلدیکلرینه رغمن کیلاسلارین محتوالاری "ارف"، "کودای" و ...  ائله جه ده ایران کولتور و موسیقی و ایمکانلاری نین بیر یئرده توپلانماسیندان قایناقلانیب.

 

 

قایناق: حامد فخاری، تاریخچه آموزش  موسیقی به کودکان

فارسجادان چئویرن: حسن صفری

 

قایناق: جیغاتی سایتی

قوشاچای شاعیرلری باره ده سؤز آچدیقدا آدلاری ایلک اؤنجه چکیلن لردن بیری اوستاد حسین ضابط دیر. او گونش ایلی ۱۳۱۶- دا آنادان اولموش، ایلک و اورتا تحصیلاتینی قوشاچای دا بیتیرمیش و تبریزده اکینچیلیک علملری و اورمیه ده ایسه عرب ادبییاتی اوخوموشدور و سونرا دبیرلیک گؤره وی ایله اوتوز ایلدن آرتیق اؤلکه میزین اوشاقلارینا ادبییات درسی ایله بیرگه اینسانلیق و دوز یاشاماق اؤیره تمیشدیر.
یازینین آردی

مرداد آیی تزه گیرمیشدی، گونشین قیزیل ساچلاری گون اورتادان سونرا حه یه ت باغچامیزدا کی سولغون گوللرین آچیلمامیش قینچالارینی  سولدورماغا تله سیردی. ائوده تک باشیما دهلیزین اورتاسیندا دالی اوسته اوزانیب بئینیمده کئچمیش خاطیره لری سئیر ائلییردیم. سانکی دونن ایدی ، هئچ بو قضیه نین اوستوندن بیر ایل کئچمه سینی اینانمیردیم.

دهلیزین قاپی سی آچیق ایدی وهردن جان سیز بیر نسیم ، هئچ اولماسا بیر شی حرکته گلسین دییه، قاپی نین قاباغینا توتولان تور پرده نی دالغالاندیریردی. پرده دالغالاری آیاغیمین اوزرینده سوزرکن ایلیق بیر سرینلی یی اوره ییمه چؤکدوروردو. رشیدین حزین سسی ائومیزین خلوت فضاسی نی بوروموشدو:

قلبیمده سنین جان دا سنین من ده سنین دی              ییخسان گؤزلیم محو ائدیب آسان دا سنین دی

آرا سیرا حه یه تده شیردن آچیلیب یئره توکولن سویون قاباغیندا بیر زادین یویولما سسی فیکریمی چاشدیریردی. بو سسین داوام تاپماسینا دایانماییب "به سن اوزومو تیغه ایله وورمارام دئییردین؟" دئدیم "آی حفاظت بئله گیر وئریر، عقیدتی فلان دئییر، سانیرام خالامین بوگله جک گلینی اوزیوه تیغه سالماق دئییل سنی لنگری ساققال قویماق مجبوریتینده ده قویاجاق " .

خالام اوغلو مهدی حه یه تده شیر سویو ایله اوزون تراشلاییردی. بو سؤزومو ائشیدن کیمی "هله گل منیم بوینومون دالین تراشلا" دئدی .یانینا گئتمه یه بهانه گزن کیمی سی دی نین سس ولومون آخیرا قویوب حه یه ته گئتدیم. ایصلاح تراشین الیندن آلیب بوینونون دالین تراشلاماغا باشلیارکن "هله بو خانیم قیزین هارالی اولدوغونو اؤیرندین باری؟" سوروشدوم.

دئدی: انهرلی دی

دئدیم: انهر هارادی

-         اورمیه نین یاخینلیغیندا بیر کند دی. آنجاق ایندی اورمیه ده یاشییرلار

-         کئفین اولسون

-         هئچ بیلیردین بیزیم قوهوملاردان بیری ده انهردن ائولنمیشدیر؟

-         یوخ، کیم؟

-         جئیران  ننه نین اوغلو رحمتلیک کامالین دا خانیمی انهرلی ایدی

-         بیلمیردیم

-         هه، من ده قورخورام انهردن ائولنیب اؤلم

-         یاخجی دا سفئه له مه ، بوینون قوتولدو ، تئز اول گئدک ...

 

بو آن دا قاپی نین زنگی نین سسی ایله یئریمدن سیچرادیم. "قوناقلار گئتمه یه حاضیردیلار" دییه بیر اوشاق سسی ایله اؤزومه گلدیم "قبیر اوسته گئتمیسن؟"

قبیر اوسته گئدیردیک، مهدی نین قبیری نین اوستونه، آرتیق مهدی نین شهید اولماسیندان بیر ایل اؤتموشدور.